Poczucie przemęczenia pracą, trudności we porannym wstawaniu i niechęć do działania to symptomy, które może zaobserwować u siebie, każdy pracujący człowiek od czasu do czasu. Co jednak, kiedy taki stan przemęczenia, wyczerpania i niechęci do pracy się pogłębia i zamienia w wyplenię zawodowe? I co się dzieje, kiedy myśli „chyba sobie nie radzę z organizacją pracy”, „mam dość tego, co robię”, „nie wiem, jak odnaleźć radość z pracy” spotykają się z wyzwaniami związanymi z ADHD?
A niestety badania pokazują, że osoby z ADHD mogą być bardziej narażone na wystąpienie objawów wypalenia zawodowego.
Czym jest wypalenie zawodowe?
Wypalenie zawodowe to nie jest zwykłe przemęczenie, to syndrom związany z długotrwałym, przewlekłym stresem doświadczanym w miejscu pracy. Jego objawy to:
- Wyczerpanie (zmęczenie fizyczne, emocjonalne, znużenie poznawcze, czyli trudności w skupieniu, planowaniu, realizowaniu zadań).
- Cynizm (depersonalizacja) i brak satysfakcji z tego, co robisz,
- Mniejsza efektywność.
Wypalenie zawodowe może się pojawić u każdej osoby, w każdym zawodzie.
Dlaczego u osób z ADHD wypalenie zawodowe może pojawiać się częściej?
Wypalenie zawodowe może dotykać częściej osoby zmagające się z objawami ADHD, ponieważ doświadczają oni trudności z planowaniem, organizowaniem pracy, ustalaniem priorytetów, czyli tzw. funkcjami wykonawczymi.
Osoba z ADHD może wkładać o wiele więcej energii, zasobów i czasu w realizację poszczególnych zadań zawodowych, a efekt jej wysiłków dalej może nie być zadowalający. Co może sprzyjać przedłużaniu czasu pracy, frustracji z powodu braku oczekiwanych efektów i przeżywania większego stresu w momentach niewyrabiania się z tym, co jest do zrobienia.
Objawy ADHD mają wpływ na to jak wygląda dzień pracy osoby, która się z nimi zmaga. Może być trudniej i bardziej uciążliwie, a to przekłada się na wyzwania związane z zarządzaniem czasem oraz rozwiązywaniem problemów, co sprzyja wystąpieniu ADHD.
Jak wygląda wypalenie zawodowe u osoby z ADHD?
Kolejne dni mogą być ogromnym chaosem, gdzie trudność z wykonywaniem podstawowych zadań, takich jak kontakt z klientami, raportowanie działań, planowanie kolejnych kroków projektów , czy wywiązywanie się z terminów mieszają się ze zrywami intensywnej pracy i hiperfokusu.
Dla osoby z ADHD trudne może być stopniowe i metodyczne realizowanie ustaleń projektów, ale również punktualne przychodzenie na spotkania czy realizowanie powtarzalnych zadań, jak raportowani, oznaczanie czy weryfikowanie danych.
U wielu osób może pojawiać się poczucie niedopasowania, samoobwinainie o niedowożenie zadań na czas i takiej jakości jakiej oczekuje dana osoba, a także dużą wrażliwość na krytykę i poczucie bycia gorszym (Oscarsson i in., 2022).
Wiele osób, kiedy zaczyna mieć problemy z wykonywaniem obowiązków może podjąć dwie ścieżki – jedna to zintensyfikowanie pracy, siedzenie po godzinach, nadrabianie zaległości w domu i weekendy, rezygnowanie z przerw, skupianie się i poprawianie kilka razy nawet najdrobniejszych rzeczy.
Wtedy praca staje się całym życiem. Jest czymś najważniejszym i nie da się jej odłożyć nawet kosztem zdrowia, rodziny czy miłości.
Druga opcja u osób z ADHD, to odkładanie zadań, wycofywanie się z interakcji, minimalizowanie swojego udziału w pracy, z myślą, że „i tak nie nadrobię”, „i tak nie wiem, jak to zrobić”, „nic ze mnie nie będzie”. Poddanie się i rezygnacja oraz prokrastynacja mogą być paradoksalną i nieadaptacyjną strategią radzenia sobie z doświadczanym stresem i przeciążeniem obowiązkami.
Co może pomóc przy wypaleniu zawodowym u osób z ADHD?
Po pierwsze ważne może być zdanie sobie sprawy, że dzieje się coś niepokojącego, że obecna sytuacja nie jest tylko zmęczeniem.
Jeśli obserwujesz u siebie:
- Ogromne zmęczenie po wykonanej pracy, które nie mija, również w weekendy i na urlopie,
- Pracujesz po godzinach, aby nadganiać i się wyrabiać,
- Czujesz, że brakuje Ci sensu w pracy, że coraz mniej ją lubisz i nie masz do niej sił,
- Pojawia się drażliwość, zniechęcenie, emocjonalnie odcinasz się od tego, co robisz,
- Nie chce Ci się angażować w pracę, „nic Cię nie rusza”, obojętniejesz na to, co się dzieje w pracy, na swoje zadania oraz przyszłą karierę,
- Odkładasz zadania na później, wycofujesz się, zmniejszasz swoją aktywność w kontaktach zawodowych,
- Masz coraz więcej negatywnych myśli o sobie jak o specjaliście/pracowniku.
Jeśli doświadczasz tych objawów to warto się przyjrzeć, jak jest zorganizowany Twój dzień – czy to, gdzie siedzisz, z czego korzystasz, jak masz zaplanowany dzień pomaga Ci w pracy, czy jednak bardziej Cię stresuje i dekoncentruje. Czasami zmiana warunków pracy potrafi pozytywnie oddziaływać na skupienie i motywację.
Czasami ogromnym wsparciem będzie porozmawianie o swoim zakresie odpowiedzialności i rodzajach zadań z przełożonymi i inne zaplanowanie tego, za co jesteś odpowiedzialny w pracy.
Kolejnym krokiem jest sprawdzenie, jak wygląda Twój kontekst życiowy, czy potrafisz zostawić pracę w pracy, czy masz rytuały przejścia z pracy do domu, czy masz sposoby na zrelaksowanie się, odcięcie od tego, co trudne i posiadasz sposoby na zregenerowanie układu nerwowego po intensywnej pracy?
Jeśli doświadczasz ADHD i masz poczucie, że to jak funkcjonujesz w pracy może być wypalenie zawodowe warto sprawdzić o kiedy tak masz, co powoduje, że jest Ci trudno, jakie zadania czy sposoby pracy są dla Ciebie przeciążające, kiedy się nasila ten stan?
Jeśli taka refleksja pokazuje, że symptomów przewlekłego stresu i wypalenia jest dużo warto sięgnąć po wsparcie specjalisty od zdrowia psychicznego i umówić się na konsultację psychologiczną.
Jeśli masz poczucie, że praca Cię wypala, chcesz nauczyć się lepiej radzić sobie ze stresem, chcesz poradzić sobie z wypaleniem zawodowym u ADHD – sprawdź wolne terminy na konsultację lub napisz do mnie na psycholog@paulinagaworska.pl
Bibliografia:
Oscarsson, M., Nelson, M., Rozental, A., Ginsberg, Y., Carlbring, P., Jönsson, F. (2022). Stress and work-related mental illness among working adults with ADHD: a qualitative study. BMC psychiatry, 22(1), 751.